Koopovereenkomst: wat zijn uw rechten als koper of verkoper?

Een auto die kort na aankoop ernstige gebreken vertoont, meubels die anders worden geleverd dan afgesproken of een machine die niet geschikt blijkt voor het doel waarvoor deze is gekocht. Bij een koopovereenkomst kan op verschillende manieren discussie ontstaan over wat precies is afgesproken en wie verantwoordelijk is wanneer het gekochte niet aan de verwachtingen voldoet. Het uitgangspunt is dat de verkoper moet leveren wat is overeengekomen en de koper de afgesproken koopprijs moet betalen. In de praktijk ontstaat vooral discussie wanneer het geleverde product gebreken vertoont, eigenschappen mist die waren toegezegd of helemaal niet wordt geleverd.

Welke rechten u vervolgens heeft, hangt onder meer af van de inhoud van de koopovereenkomst en van de vraag of sprake is van een consumentenkoop, een zakelijke koop of een koop tussen particulieren. In dit artikel leggen wij uit wanneer een koopovereenkomst tot stand komt, wat u van een gekochte zaak mag verwachten en wanneer herstel, prijsvermindering, schadevergoeding of ontbinding van de koopovereenkomst mogelijk is.

Wanneer is sprake van een koopovereenkomst?

Een koopovereenkomst ontstaat wanneer de ene partij zich verbindt een zaak te leveren en de andere partij daarvoor een prijs betaalt. Voor de meeste aankopen is geen uitgebreid schriftelijk contract nodig. Ook afspraken die mondeling, per e-mail of via WhatsApp worden gemaakt, kunnen onderdeel zijn van een geldige koopovereenkomst. Juist wanneer later discussie ontstaat, is het daarom belangrijk te kunnen aantonen wat voorafgaand aan de koop is afgesproken. Niet alleen een ondertekend koopcontract is daarbij relevant. Ook een advertentie, offerte, orderbevestiging, factuur, productomschrijving en correspondentie tussen koper en verkoper kunnen mede bepalen wat partijen van elkaar mochten verwachten.

Bij grotere aankopen of bijzondere producten is het daarom verstandig de afspraken zo concreet mogelijk schriftelijk vast te leggen. Denk daarbij aan de exacte omschrijving en staat van het product, de koopprijs, betaling, levering, het beoogde gebruik, bekende gebreken, bijzondere toezeggingen, garanties en eventuele voorwaarden waaronder de koop kan worden beëindigd. Vooral mededelingen over de kwaliteit of eigenschappen van het verkochte kunnen later belangrijk worden. Wordt een gebruikte auto bijvoorbeeld verkocht als technisch volledig in orde of wordt bij een machine uitdrukkelijk bevestigd dat deze geschikt is voor een bepaalde toepassing, dan kunnen dergelijke toezeggingen mede bepalen wat de koper mocht verwachten.

Consumentenkoop, zakelijke koop of koop tussen particulieren?

Een belangrijk onderscheid binnen het kooprecht is het verschil tussen een consumentenkoop en andere koopovereenkomsten. Van een consumentenkoop is in beginsel sprake wanneer een particulier iets koopt van een verkoper die handelt in de uitoefening van zijn beroep of bedrijf. Consumenten genieten daarbij aanvullende wettelijke bescherming. Denk bijvoorbeeld aan een particulier die een tweedehands auto bij een autobedrijf koopt of meubels bij een professionele meubelzaak bestelt.

Bij een koop tussen twee ondernemingen gelden deze bijzondere consumentenregels niet zonder meer. Partijen hebben dan meer vrijheid om in de overeenkomst en algemene voorwaarden afspraken te maken over bijvoorbeeld garanties, aansprakelijkheid, klachttermijnen en herstel. Ook bij een koop tussen twee particulieren geldt het bijzondere consumentenrecht niet. Dat betekent echter niet dat een particuliere verkoper geen verantwoordelijkheid kan dragen. Ook dan blijft van belang wat partijen hebben afgesproken, welke informatie vooraf is verstrekt en wat de koper onder de gegeven omstandigheden van het gekochte mocht verwachten.

Het gekochte product heeft gebreken: wanneer is sprake van non-conformiteit?

Een van de meest voorkomende koopgeschillen ontstaat wanneer een product na levering gebreken blijkt te vertonen. Juridisch wordt dan vaak gesproken over non-conformiteit. Daarmee wordt bedoeld dat het geleverde niet aan de koopovereenkomst beantwoordt. Bij een consumentenkoop moet het product onder meer beschikken over de eigenschappen die zijn afgesproken en geschikt zijn voor het normale gebruik waarvoor producten van dezelfde soort worden gebruikt. Ook een bijzonder gebruik dat vooraf met de verkoper is besproken, kan van belang zijn.

Of daadwerkelijk sprake is van non-conformiteit hangt altijd af van de omstandigheden. Bij een gebruikte auto spelen bijvoorbeeld de leeftijd, kilometerstand, koopprijs, onderhoudshistorie, advertentie en mededelingen van de verkoper een rol. Bij meubels kan het juist gaan om de afgesproken uitvoering, afmetingen, kleur of materiaal. Bij een bedrijfsmachine kan de vraag centraal staan of deze de capaciteit of functionaliteit heeft die door de verkoper is toegezegd. Een gebrek betekent dus niet automatisch dat de verkoper aansprakelijk is. Eerst moet worden vastgesteld wat de koper op basis van de overeenkomst redelijkerwijs mocht verwachten.

Verborgen gebreken na aankoop

In het dagelijks taalgebruik wordt vaak gesproken over een verborgen gebrek. Juridisch is vooral van belang of het product bij aflevering aan de koopovereenkomst voldeed. Een gebrek kan immers pas weken of maanden later zichtbaar worden, terwijl de oorzaak ervan bij levering al aanwezig was.

Bij een consumentenkoop helpt de wet de consument op dit punt bij het bewijs. Wanneer

een gebrek zich binnen één jaar na aflevering openbaart, wordt in beginsel vermoed dat het product bij aflevering al niet aan de overeenkomst beantwoordde. Dat betekent niet dat iedere storing binnen één jaar automatisch voor rekening van de verkoper komt. Normale slijtage, verkeerd gebruik of een oorzaak die pas na levering is ontstaan, kunnen tot een andere uitkomst leiden. Wel kan dit wettelijke bewijsvermoeden in een geschil een belangrijk verschil maken.

Garantie en wettelijke rechten zijn niet hetzelfde

Een veelvoorkomend misverstand is dat een koper geen rechten meer zou hebben zodra een commerciële garantie is verlopen. Garantie en de wettelijke regels over een deugdelijk product zijn echter niet hetzelfde. Een verkoper kan bijvoorbeeld zes of twaalf maanden aanvullende garantie aanbieden, maar die garantie bepaalt niet zonder meer hoelang een product volgens de wet behoorlijk moet functioneren.

Ook wanneer geen aanvullende garantie is afgesproken, kan een consument zich daarom nog steeds beroepen op non-conformiteit wanneer het gekochte niet voldoet aan hetgeen hij redelijkerwijs mocht verwachten. Andersom betekent een garantie evenmin dat ieder defect automatisch kosteloos moet worden verholpen. De precieze inhoud van de garantie en de oorzaak van het gebrek blijven relevant.

Welke rechten heeft u bij non-conformiteit?

Wanneer een gekocht product niet aan de overeenkomst voldoet, betekent dat niet automatisch dat de koper direct de koopovereenkomst kan ontbinden. Bij een consumentenkoop staan herstel en vervanging in beginsel voorop. Deze moeten kosteloos plaatsvinden, binnen een redelijke termijn en zonder ernstige overlast voor de consument.

Wanneer herstel of vervanging niet mogelijk is, niet behoorlijk wordt uitgevoerd of niet binnen een redelijke termijn plaatsvindt, kunnen andere rechten in beeld komen. Afhankelijk van de situatie kan bijvoorbeeld aanspraak bestaan op prijsvermindering of ontbinding van de koopovereenkomst. Een gering gebrek zal in beginsel onvoldoende zijn voor volledige ontbinding. Daarnaast kan onder omstandigheden recht bestaan op schadevergoeding, bijvoorbeeld voor redelijke onderzoeks-, transport- of andere kosten die rechtstreeks door de tekortkoming zijn veroorzaakt.

Kan ik de koopovereenkomst direct ontbinden?

Een koper die een ernstig probleem ontdekt, wil het product vaak direct teruggeven en zijn geld terug. Juridisch is dat niet altijd mogelijk. De verkoper moet in veel gevallen eerst de mogelijkheid krijgen het probleem op te lossen. Bij consumentenkoop kan ontbinding onder meer aan de orde komen wanneer herstel of vervanging onmogelijk is, niet correct of niet tijdig plaatsvindt of wanneer van de consument redelijkerwijs niet kan worden verlangd dat hij nog langer op een oplossing wacht.

Het is daarom verstandig niet te snel zelf reparaties te laten uitvoeren of het product zonder verdere communicatie aan de verkoper terug te brengen. Een verkeerde eerste stap kan later tot discussie leiden over bewijs, herstelmogelijkheden en de vraag wie de gemaakte kosten moet dragen.

Hoe snel moet u over een gebrek klagen?

Wie een gebrek ontdekt, doet er verstandig aan dit zo snel mogelijk schriftelijk bij de verkoper te melden. De wet verlangt dat een koper binnen bekwame tijd klaagt. Bij een consumentenkoop geldt een melding binnen twee maanden na ontdekking in ieder geval als tijdig.

Wachten is desondanks meestal onverstandig. Hoe langer een gebrek bestaat en hoe langer het product wordt gebruikt, hoe lastiger het kan worden om later nog vast te stellen wat de oorzaak van het probleem was. Bewaar daarom ook zoveel mogelijk bewijs, zoals de koopovereenkomst, advertentie, foto's, video's, berichten met de verkoper, facturen en eventuele rapporten van een deskundige.

Online aankoop annuleren is iets anders dan ontbinden

De begrippen annuleren, herroepen en ontbinden worden regelmatig door elkaar gebruikt. Bij veel online consumentenaankopen geldt een wettelijke bedenktijd van veertien dagen. De consument hoeft binnen die termijn in beginsel geen gebrek aan het product aan te tonen om van de koop af te zien, al bestaan daarop uitzonderingen.

Dat is iets anders dan ontbinding wegens een tekortkoming. Bij ontbinding stelt de koper juist dat de verkoper de koopovereenkomst niet correct is nagekomen. Daarvoor gelden andere wettelijke voorwaarden. Voor de juridische beoordeling is het daarom belangrijk eerst vast te stellen op welke grond u van de koopovereenkomst af wilt.

Zakelijke koopovereenkomst: let extra goed op de afspraken

Ondernemers hebben bij een zakelijke koop minder wettelijke bescherming dan consumenten. Bij een conflict tussen ondernemingen kan daarom veel afhangen van hetgeen in de koopovereenkomst en algemene voorwaarden is bepaald. Denk bijvoorbeeld aan afspraken over inspectie bij levering, garantietermijnen, aansprakelijkheidsbeperkingen, klachttermijnen, toepasselijk recht en de bevoegde rechter.

Ook het doel waarvoor een product wordt gekocht kan belangrijk zijn. Koopt een onderneming bijvoorbeeld een machine voor een specifieke toepassing en weet de verkoper daarvan, dan is het verstandig die bestemming en de vereiste prestaties uitdrukkelijk in de overeenkomst op te nemen. Juist bij grotere zakelijke transacties kan een juridische controle vooraf veel discussie achteraf voorkomen.

Verkoper komt de koopovereenkomst niet na

Niet ieder koopgeschil gaat over een defect product. Ook te late levering, het leveren van een ander product dan afgesproken, het ontbreken van onderdelen of het volledig uitblijven van levering kan een tekortkoming in de nakoming van de koopovereenkomst opleveren.

Welke stap vervolgens nodig is, hangt af van de aard van de verplichting en de gemaakte afspraken. Soms moet de verkoper eerst schriftelijk een laatste termijn krijgen om alsnog na te komen. In andere gevallen kan nakoming niet meer mogelijk of zinvol zijn. Een correcte ingebrekestelling kan daarbij juridisch belangrijk zijn.

Wanneer een advocaat kooprecht inschakelen?

Niet ieder probleem met een aankoop vereist direct een advocaat. Wanneer het financiële belang groter wordt of koper en verkoper fundamenteel van mening verschillen over de oorzaak van het probleem, kan vroeg juridisch advies echter voorkomen dat verkeerde stappen worden gezet.

Bij een koopgeschil beoordelen wij onder meer de koopovereenkomst, advertentie, algemene voorwaarden, correspondentie, garantievoorwaarden en eventuele technische stukken. Vervolgens kan worden bepaald of aanspraak bestaat op herstel, nakoming, prijsvermindering, schadevergoeding of ontbinding. Wanneer een minnelijke oplossing niet mogelijk blijkt, kan de zaak zo nodig aan de rechter worden voorgelegd.

Veelgestelde vragen over koopovereenkomsten

Is een mondelinge koopovereenkomst geldig?

Bij de meeste aankopen wel. Een koopovereenkomst hoeft niet altijd in één ondertekend document te staan. Ook mondeling gemaakte afspraken en correspondentie kunnen juridisch relevant zijn. Voor bepaalde soorten koop kunnen bijzondere vormvereisten gelden.

Kan ik een koopovereenkomst ontbinden als het product kapot is?

Dat kan onder omstandigheden, maar meestal moet eerst worden beoordeeld of de verkoper het product kan herstellen of vervangen. Ontbinding is niet automatisch bij ieder gebrek mogelijk.

Wat betekent non-conformiteit?

Non-conformiteit betekent dat het geleverde niet voldoet aan hetgeen op grond van de koopovereenkomst mocht worden verwacht. Dat kan een technisch gebrek zijn, maar bijvoorbeeld ook een verkeerde uitvoering, ontbrekende eigenschap of afwijking van een concrete toezegging.

Heb ik rechten als ik iets zonder garantie heb gekocht?

Ja. Met name bij een consumentenkoop staan wettelijke rechten los van een vrijwillige commerciële garantie. De mededeling "zonder garantie" betekent daarom niet automatisch dat een consument geen beroep meer kan doen op non-conformiteit.

Moet ik de verkoper eerst laten repareren?

Bij consumentenkoop moet de verkoper in veel gevallen eerst de mogelijkheid krijgen om het probleem op te lossen. Laat het product daarom niet zonder meer door een derde repareren voordat de verkoper is geïnformeerd.

Kan ik naast ontbinding ook schadevergoeding eisen?

Dat kan afhankelijk van de omstandigheden. Daarbij moet worden beoordeeld welke schade door de tekortkoming is veroorzaakt en of deze juridisch voor rekening van de verkoper komt.

Problemen met een koopovereenkomst?

Een koopgeschil draait uiteindelijk om een aantal concrete vragen: wat is afgesproken, wat is geleverd, wat mocht de koper verwachten en welke mogelijkheid heeft de verkoper gekregen om het probleem op te lossen? Daarom is het verstandig om de koopovereenkomst, advertentie, correspondentie en eventuele deskundigenrapporten gezamenlijk te beoordelen voordat verdere stappen worden gezet.

BlackMount Legal staat consumenten en ondernemers bij in geschillen over koopovereenkomsten. Wij adviseren onder meer over non-conformiteit, verborgen gebreken, herstel, schadevergoeding en ontbinding en kunnen u zowel buitengerechtelijk als in een procedure bijstaan. Heeft u een probleem met een aankoop of komt u er met de koper of verkoper niet uit? Neem dan contact met ons op om uw situatie te bespreken.